شنبه پنجم آبانماه سال ‪ ،۱۳۸۶‬شوري عظيم در شهرستان خوي بپاخاست، مشرق زمينان با جذبه عشق شمس به رقص و سماع درآمدند، چونكه شمس دوباره در مشرق زمين طلوع كرده بود. شمس غريب از عزلت غربت بدر آمده و به ميان هموطنان و هم زبانان خود بازگشته بود. مشرق زمينيان او را گرامي داشتند، به زير مقدمش فرشهاي رنگين انداختند مزارش را گلباران و عطرافشاني كردند و پرده از تنديس پر صلابتش برداشتند.

عشق و عرفان در جان مشرق زمينيان به جوش آمد، شمس شناسان و مولانا شناسان، مقامات و مسوولين و ائمه جمعه و جماعات، مردم كوچه و بازار و عالم و عامي همه به ديدار شمس آمدند تا ميثاقي دوباره با اين عارف نامي و مسلمان مكتبي خود ببندند.
سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و صنايع دستي آذربايجان غربي محوطه مزار شمس تبريزي و يادمان آن عارف را در شهرستان خوي به شكل بسيار زيبا و در خور تحسين ساماندهي كرده است تا طلوع شمس هميشه از مشرق زمين باشد.
با ساماندهي و رونمايي از سنگ مزار و تنديس شمس تبريزي در خوي، شمس مجددا به ميان مردم خود آمد تا آتش عشقي را كه در جان مولانا بر افروخته بود در جان هموطنان خود برافروزد.
رونمايي از سنگ مزار و تنديس شمس تبريزي روز شنبه همزمان با دومين كنگره بزرگداشت اين عارف نامي مشرق زمين برگزار شد و به ميمنت اين روز بزرگ شهر خوي يكپارچه غرق در شادماني و شور شد.
كوچه و بازار خوي با پرچم‌هاي سه رنگ جمهوري اسلامي، بيلبوردها، پوسترها دومين كنگره شمس آذين بسته شده و همه جاي شهر بوي عشق، عرفان مي‌دهد. منطقه "محله" خوي كه مزار شمس و برج شمس تبريزي را در خود جاي داده است، مملو از جمعيتي است كه از سراسر ايران اسلامي براي ديدار با مزار تازه رونمايي شده شمس به خوي آمده‌اند. اين محوطه در گذشته قبرستان متروكه‌اي بوده كه با كاوشهاي جديد باستانشناسي مشخص شد اين قبرستان در دوره‌هاي سلجوقي و ايلخاني محل دفن اموات بوده كه كه معاصر با زمان زندگي شمس تبريزي است.
شاه اسماعيل صفوي كه خود از سلسله عرفا بوده و يد طولايي در تصوف داشت در سفري به شهرستان خوي دستور داد يادماني بر سر مزار شمس بسازند تا نشانه‌هاي آن عارف بزرگوار از بين نرود.
اين يادمان برجي استوانه‌اي شكل به ارتفاع حدود ‪ ۱۰‬متر است كه با آجرهاي پخته ساخته شده و با شاخ قوچ و ميش‌هاي منطقه مراكان خوي آذين بندي شده است كه در هيچ نقطه‌اي جهان چنين روشي در ساخت يادمانها بكار برده نشده است.
روش عجيبي كه شاه اسماعيل در ساخت اين يادمان بكار برده ساليان سال است تعجب مورخين و محققين را برانگيخته بود، تا اينكه اخيرا اين پديده عجيب راز گشايي شد.
راز اين پديده چنين بود، شاه اسماعيل با ساخت اين بناي عجيب خواسته بود توجه مردم عصر خود و عصرهاي بعدي را به اين بنا معطوف كند و بدين وسيله مزار شمس تبريزي به مردم بشناساند، در حالي در آن روزگاران نيز برخي‌ها گمان مي‌بردند مزار شمس در قونيه عثماني (تركيه كنوني) و در نزديكي مزار مولانا جلالالدين بلخي قرار گرفته است.
دليل قاطع براي اين گفته نامگذاري برج به نام شمس تبريزي است، اگر شاه اسماعيل اين برج را براي تفنن و نشان دادن هنر شكارش ساخته بود، دليل نداشت كه اين برج را "برج شمس تبريزي" نامگذاري كند.
شاه اسماعيل صفوي بنيان گذار اولين دولت ملي در ايران و احياگر شيعه اثني عشري اين بار نيز با ساخت اين برج عجيب و غريب شمس تبريزي را احيا كرد و او را به ميان ملت و قوم خود بازگردانيد، روانش شاد باد.
حال و هوايي كه در نخستين روز از برگزاري كنگره بزرگداشت شمس بر شهر و جلسه كنگره حاكم بود، سرشار از عشق، عرفان و شور، جذبه و معنويت بود.
مهمانان، سخنرانان اين كنگره اعم از مسوولين سياسي و فرهنگي همه با شور عشق و عرفان آمده بودند تا بازگشت شمس به شهر خوي را جشن بگيرند و شادماني كنند.
امام جمعه خوي كه خود يكي از شمس شناسان خوي و مردي عارف است بازگشت شمس به خوي را تبريك گفت و اظهار داشت: بازگشت شمس تبريزي به خوي موجب افزايش معنويت و توسعه علم و عرفان در كشور خواهد شد.
استاندار آذربايجان غربي نيز با اظهار خوشوقتي از ساماندهي مقبره و يادمان شمس تبريزي گفت: امروز مجددا شمس از مشرق طلوع كرده تا شور عشق عرفان، وحدت و مهرباني را در دلهاي مشرق زمينيان شعله وركند.
رحيم قرباني اضافه كرد: اگر مولانا نيز براي بار دوم كه شمس را گم كرد جاي شامات به خوي آمده بود مسلما به ملاقات مرادش نايل مي‌آمد.
معاون اجتماعي و فرهنگي وزير كشور كه مهمان اولين روز كنگره بود، با تمجيد از مسوولين ميراث فرهنگي بخاطر ساماندهي آبرومندانه مزار و يادمان شمس تبريزي گفت: من امروز طلوع خورشيد را از مشرق ديدم.
حجت الله ايوبي افزود: امروز يك روز تاريخي براي مردم آذربايجان غربي و شهرستان خوي است، زيرا امروز، روزي است كه بگوييم مزار شمس اينجا در خوي قرار دارد.
وي گفت: برگزاري هفته‌اي بنام شمس در خوي زمينه‌اي است تا بزرگان علم و ادب، فكر و انديشه اسلامي به اين شهر بيايند بواسطه وجود شمس تبريزي در اينجا به شما سلام و تهنيت بگويند.
ايوبي ادامه داد: امروز اتفاق بزرگي افتاده است، زيرا شمس بعداز قرنها غربت دوباره به ميان هموطنان خود بازگشته است، به ميان كساني كه بيش از هر قوم و ملتي شور، عشق، عرفان و معنويت را مي‌شناسند.
نفس گرم و عرفان سرشار از معنويت شمس تبريزي عالم و عامي نمي‌شناسد و بر روح و جان هر ايراني اثر مي‌گذارد و او به شور و جذبه و عشق مي‌خواند.
مردم خوي نيز همگام با مسوولين سياسي و فرهنگي آذربايجان غربي و كشور ديروز اين شور و عشق و علاقه را از خود به نمايش گذاشتند.
صدها نفر از مردم خوي اعم از عالم و عامي، زن و مرد و پير و جوان چون پروانه به دور مقبره شمس مي‌گشتند و از اينكه شمس تبريز بعداز سالها غربت و عزلت به ميانشان بازگشته خوشحال بودند و سرازپا نمي‌شناختند.
در بدو ورود خبرنگاران ايرنا به شهر خوي وقتي سراغ مزار شمس تبريزي را گرفتند چند جوان موتورسوار با كمال ميل گروه ايرنا را به محل بردند.
بعداز توقف خودرو ايرنا، يكي‌از اين جوانان به خبرنگاران گفت: بنويسيد كه مقبره شمس در خوي قرار دارد تا زائران و مشتاقان ديدار وي، جاي ديگري بدنبال شمس نگردند.(ایرنا)