دكتر جواد هيئت

زهي ‌بزم ‌خداوندي، زهي ‌مي‌هاي ‌شاهانه

زهـي ‌يغما كه مي‌آورد شه ‌قبچاق ‌تركانه"

"شمس تبريزي شاه تركانست

رو به صحرا كه شه به خرگه نيست"

با توجه به اين نكته كه شمس تبريزي، مراد و محبوب مولاي قونيه، از تركان قپچاق (قيپچاق) تبريز بوده است، لذا براي آشنايي بيشتر با تركان قپچاق، بخش مربوط به آنها از كتاب "نگاهي به تاريخ و فرهنگ و تركان" اثر دكتر جواد هيئت ضمن ترجمه خدمت خوانندگان محترم تقديم مي‌شود.

 ه دعوت مدیر کل طراحی و معماری وزارت مسکن وشهرسازی جلسه هماهنگی درخصوص پروژه ارتقاء کیفیت فضای شهری پیرامون مقبره شمس در شهر خویدر ساعت 11 صبح روز یکشنبه 13/5/87 و با حضور مهندس خضوعی  دفتر نظارت بر تهیه طرحهای شرکت عمران و بهسازی شهری ، دکتر انصاریان به نمایندگی از بنیاد شمس تبریزی

طی چند روز گذشته در خبرها آمد که شهرداری شهر تبریز اعتبارات قطار شهری تبریز را بلوکه کرد . دلایل این اقدام شهرداری تبریز که با هر قصدی صورت گرفته باید توسط سخنگوی شورای شهر تبریز - جناب شیری آذر - به اطلاع مردم و اصحاب رسانه رسانده می شد . اما متاسفانه نه تنها شاهد چنین کاری از طرف آقای سخنگو نبودیم بلکه در سایر موارد مشابه نیز ایشان لب به سخن نمی گشایند و فقط در مورد مقبره شمس است که نسبت به وظیفه سخنگو بودن خویش احساس مسئولیت می کنند و مانند مثل مرغ یک پا دارد بر روی حرف های اشتباه خود تاکید می کنند .
جناب ایشان که خیل عظیمی از مطبوعات تبریز را در موضوع مقبره شمس به دنبال خود کشانده مطالب و مستندات خود را به صورت زنجیروار در اکثر مطبوعات تبریز چاپ می کند حال با هر وعده وعیدی که به این مطبوعات عزیز داده است . جالب تر اینکه احتمال چاپ هر متنی در هر یک از مطبوعات سطح کشور با مقدار اندکی سرمایه گذاری نیز برای ایشان ممکن است و دور از انتظار نیست . چنانچه شهریارنیوز که به اصطلاح ارگان خبررسانی شهرداری تبریز است نسبت به عقاید ایشان به صورت آپتایم اطلاع رسانی می کند . چون اثبات وجود نداشتن مقبره شمس در خوی برای ایشان از حل مشکلات عدیده ای که اهالی تبریز را از طرف شورا و شهرداری آزار می دهد واجب تر است .
پیشنهادی که به شورای شهر تبریز داریم این است که شورایی بنام به شورای اثبات مقبره شمس در تبریز به وجود آورند و جناب سخنگو را به عنوان سخنگوی تام الاختیار آن شورا منسوب کنند تا جناب سخنگو  ضمن سه شغله شدن سخنگوی شورای اثبات مقبره شمس در تبریز نیز بشوند در این صورت است که اوقات بیکاری وقت ایشان نیز که اکثر وقتشان را شامل می شود و باعث می شود صرف اثبات حقانیت مقبره شمس در تبریز می شود بیهوده اتلاق نشده و هزینه ای نیز بابت این اثبات ها عاید ایشان شود تا با فکری آسوده وجود مقبره را در تبریز اثبات کند .
به امید آن روز و موفقیت همه رزمندگان شورای مقبره شمس در تبریز و سخنگوی عزیز و ادیب این شورا جناب دکتر شیری آذر قره داغی

ايران مهد فرهنگ، تفكر، فلسفه و تاريخ است، در روزگار كنوني، غرب با تلقي خاص از جهاني‌سازي درصدد است هويت ملت‌ها را زايل كند. هويت گرچه يك واقعيت معاصر است، اما حفظ آن بدون توجه به پيشينه، انديشه و ريشه گذشته ممكن نيست، در اين ميان، مولوي از كليدهاي گشودن تاريخ انديشه در ايران و يكي از ذخاير ارزشمند فرهنگ بشري در جهان معاصر است كه نسبت وجودي ميان انسان و هستي را بازآفريني مي‌كند و مردم پژواك خواسته‌هاي خود را در آثار مولوي‌ مي‌بينند. مولانا با زباني بيرون از محدوده‌هاي فرهنگي و قومي، حديث پيوند وجودي را با بياني شيوا به انسان عرضه مي‌كند، خداي زيبا و هستي بخش مولوي، شخصيت پراكندة آنان را جمع كرده و با دور كردن ترس و هراس از انسان، زندگي دلپذيري به او مي‌دهد.

مقبره «شمس تبريزي» عارف قرن هفتم هجري، از ابتداي امسال تاكنون پذيراي بيش از 30 هزار گردشگر از نقاط مختلف جهان بود.

به گزارش خبرنگار ادبي خبرگزاري فارس، بارگاه شمس تبريزي، مراد مولانا، در ايام نوروز 87 ميزبان 30 هزار علاقه‌مند بود كه با حضور در مقبره او، تعطيلات را در كنار اين عارف اديب‌پرور سپري كردند.

براساس اين گزارش، ميراث فرهنگي كيوسكي در كنار مناره شمس نصب كرده كه به همه گردشگران بروشورهايي مي‌دهد.

براين اساس و براساس آمار تورها ميزان استقبال در مقاطع مختلف سال برآورد و مشخص مي‌شود كه چقدر گردشگر داخلي و خارجي از مقبره شمس ديدن كرده است.

چندي پيش نيز نشستي در خوي برگزار شد و طي آن 800 دانشجو از 64 دانشگاه سراسر كشور در بارگاه شمس حضور يافتند.

 اخيرا هم گروهي همراه با ويليام چيتيك (عرفان پژوه) و همسرش به خوي سفر كردند كه آمار گردشگران اين قسم برنامه‌ها را بنياد اعلام مي‌كند.

ساخت دانشكده‌عرفان در كنار بارگاه شمس‌تبريزي

مسئول بنياد »شمس تبريزي« از اختصاص دو هزار متر در اطراف بارگاه »شمس تبريزي« براي احداث مراكز فرهنگي، دانشكده عرفان، فرهنگسرا و هتل خبر داد.

سرانجام جدال تبريز و خوي درباره محل دفن »شمس تبريزي« پايان يافت و شهر تبريز به عنوان »زادگا« و شهر خوي به عنوان »بارگاه« مراد مولانا مشخص شد.

     حجت‌ الله ايوبي مدير عامل بنياد شمس در گفت‌وگو با خبرنگار ادبي فارس، گفت: ادعاي وجود مقبره شمس در تبريز، نظر شوراي شهر تبريز هم نبود.

مدير عامل بيناد شمس تأكيد كرد: ما اكنون از اين بحث عبور كرديم كه مقبره شمس كجاست. سال گذشته و امسال هم، همه بزرگان فرهنگي داخل و خارج از كشور به خوي آمدند و كنار مقبره شمس اداي احترام كردند.

 ايوبي تصريح كرد: با عزيزان تبريزي صحبت شد و قرار است برنامه بزرگي با عنوان از زادگاه تا بارگاه تدوين شود و همچنين مقرر شد فرمانداري‌ها، استانداري‌ ها و شوراهاي شهر استان‌ هاي آذربايجان شرقي و غربي بنشينند و برنامه‌ هاي مشترك تدارك ببينند.

وي با اشاره به طرح راه خورشيد خاطرنشان كرد: طرح راه خورشيد  قرار است از قونيه تركيه به شهرستان خوي و از آنجا به بارگاه حضرت امام رضا(ع) در مشهد امتداد يابد كه اين مسير از شهر تبريز زادگاه  شمس  هم  مي‌ گذرد و از آنجا نيز قرار است به سمت كشورهاي شرق ايران ادامه يابد كه همان جاده ابريشم سابق است.

سيد طه مرقاتي عضو هيئت مؤسس بنياد شمس و مسئول بنياد در شهرستان خوي نيز به خبرنگار فارس گفت: مدارك ما مبني بر اينكه بارگاه شمس در خوي واقع است، ثبت شده و متقن است. شما اگر به "باغ سبز موحد" موحد و كتاب "تاريخ خوي" نوشته دكتر محمدامين رياحي و "من و مولانا" پرفسور ويليام چيتيك مراجعه كنيد، با ادله عنوان كرده‌اند كه مقبره شمس در خوي واقع است.

وي افزود: اخيرا هم در يكي از روزنامه‌ها نويسنده‌اي ترك، سفرنامه‌هايي را از دوران عثماني ذكر كرده كه در آن آمده است قبر شمس در خوي است. يعني بزرگ‌ترين دانشمنداني كه در زمينه شمس و مولانا كار كردند مي‌گويند مقبره او در شهرستان خوي است.

وي ادعاي ترك‌ها مبني براينكه شمس از قونيه رد شده است، را اساسا ادعايي بي‌اساس خواند و بيان داشت: شمس هرگز از قونيه رد نشده است.

مرقاتي به سفر ايوبي و مذاكره با اعضاي شوراي شهر تبريز اشاره و اضافه كرد: ايشان بعد از اين موضوع به تبريز سفر كردند و به اعضاي شوراي شهر تبريز گفتند ما بايد در مورد شمس اتفاق نظر داشته باشيم كه شمس در ايران است. چون الآن در خارج از كشور هم مدعي دارد. پس قطعا زادگاه شمس در تبريز است و يك نمادي را هم به او اختصاص دهيم و بارگاه و مقبره او هم در خوي است. هر دو هم جزو آذربايجان است. پس چه كاري است كه اختلاف ايجاد كنيم كه نفر سوم از بيرون بيايد و بهره برداري كند. اين سرمايه ملي ماست. زماني كه شمس به خوي آمده خوي محل اجتماع عرفا بوده است. طارمي هم كه زنجاني بود به خوي آمده و اكنون در آنجا دفن است.

وي ادامه داد: بعد از صحبت هاي دكتر ايوبي قرار شد زادگاه شمس تبريز و بارگاه او خوي هردو مورد توجه ويژه قرار گيرند و همه گردشگران و مولانا شناسان بايد به هر دو شهر سفر كنند. بر اساس اين موضع دكتر ايوبي، گمان مي كنم هيچ كس ناراضي نباشد و سود آن براي ايران و آذربايجان باشد. 

نماينده مردم خوي در مجلس با انتقاد از حركت شوراي شهر تبريز در خصوص ادعاي اين نهاد مبني بر وجود بارگاه شمس تبريزي در تبريز گفت: اقدام نابجاي شوراي شهر تبريز به ضرر مفاخر فرهنگي كشور ختم مي شود.

مويد حسيني صدر در گفتگو با خبرنگار مهر در اروميه با بيان اينكه تمامي مستندات تاريخي در دنيا اثبات مي كند كه مزار شمس تبريزي در خوي قرار دارد، اظهار داشت: شمس تبريزي تنها اهل شهرستان تبريز است و اين موضوع دليلي بر وجود مزار اين عارف نامي كشور در تبريز نمي تواند باشد.

وي با بيان اينكه به اذعان تمامي مسئولان و شمس شناسان دنيا، بارگاه شمس تبريزي در خوي است، خاطرنشان كرد: اگر لازم باشد مستندات اين امر از سوي مسئولان خوي به مراجع ذي صلاح ارائه خواهد شد.

وي عنوان كرد: من اعضاي شوراي شهر تبريز را نصيحت مي كنم كه از ايجاد جنجال هاي خبري براي اثبات ادعاي بي اساس خود دست برداشته و اگر مستنداتي در خصوص وجود بارگاه شمس تبريزي در تبريز دارند آن را به مسئولان ذيصلاح كشور ارائه دهند تا بررسي شود.

حسيني صدر با اشاره به ادعاي كشور تركيه در سال هاي گذشته مبني بر وجود بارگاه شمس در آن كشور بيان داشت: اين جنجال هاي خبري موجب دامن زدن بر ادعاي بي اساس ساير كشور در خصوص شمس شده و چه بسا در آينده شاهد مدعيان بعدي نيز در اين زمينه باشيم.

نماينده مردم خوي در مجلس ادامه داد: شاعر پرآوازه كشور در طول زندگاني خود يك بيت شعر به زبان كشور تركيه نسروده است ولي تركيه با ايجاد بارگاه اين شاعر در قونيه و برگزاري همايش ها و مراسم مختلف ضمن تصاحب آن ميلياردها تومان درآمد زايي مي كند.

حسيني صدر يادآور شد: به شوراي شهر تبريز توصيه مي كنم به جاي ايجاد جنجالهاي خبري در خصوص اين عارف نامي كشور با همكاري ساير نهادهاي ذيربط تلاشهاي خود را در جهت معرفي شمس به عنوان يك نخبه فرهنگي ايراني در دنيا سوق دهند

در كتاب تازه منتشر شده "»تاريخ عثمان پاشا"« كه شرح يورش عثماني به قفقاز و آذربايجان و تصرف تبريز در 450 سال پيش است، وجود مرقد "شمس تبريزي" در شهر خوي تصريح شده است.

 به گزارش خبرنگار فارس، كتاب "تاريخ عثمان پاشا" نوشته »ابراهيم رحيمي زاده چاوشي«، با ترجمه نصرالله صالحي به تازگي از سوي انتشارات طهوري منتشر شده است.

نويسنده اين كتاب كه اهل كشور تركيه است، به عنوان شاعر و مورخ در جريان قشون كشي عثماني به تبريز، خود همراه سپاه و عساكر عثماني حاضر و ناظر تمام رويدادها بوده و زماني كه به حوالي تبريز و حومه مي رسند، جغرافياي منطقه و بناهاي تاريخي آن شرح مي‌دهد.

در اين كتاب آمده است: "»در شانزدهمين روز ماه مبارك كه چهارشنبه بود، در محلي به نام "اواجق باشي" يك سلطان معروف به نام چالاپ ورودي خان همراه با اولاد و اتباع خود آمده و عرض عبوديت نموده و به هجده نفر از افرادش خلعت خاقاني پوشانيده و خواسته هاي شان برآورده شد. در هجدهمين روز در آبادي "خوي" منزل شد پسر محمد حسن بيگ، سنجاق بيگ خوي شده و تمام رعايا و برايا از مهايت و ترس عساكر روم پا به فرار گذاشتند. اكنون مرقد حضرت شمس تبريزي، نورالله مرقده، در خوي است. شكر و سپاس خداي را كه زيارت آن مرقد شريف ميسر شد. «

                                            رضا بايرام زاده

يكي از مهمترين عناصر معماري كه جايگاه مهم و ويژه اي در فرهنگ معماري و آداب و سنن اجتماعي ايران دارد، ميل و مناره است كه متأسفانه با توجه به اقتضاي منزلت اجتماعي ـ مذهبي، كمتر مورد بحث و بررسي مورّخان و باستان شناسان قرار گرفته است.

سرانجام جدال تبريز و خوي درباره محل دفن «شمس تبريزي» پايان يافت و شهر تبريز به عنوان «زادگاه» و شهر خوي به عنوان «بارگاه» مراد مولانا مشخص شد.

به گزارش آذربایجان خوی از فارس حجت‌الله ايوبي مدير عامل بنياد شمس، گفت: ادعاي وجود مقبره شمس در تبريز، نظر شوراي شهر تبريز هم نبود. سخنگوي شوراي شهر تبريز به نقل از برخي اظهار داشت كه مقبره شمس، تبريز است.

   به گزارش خبرگزاری پایگاه اطلاع رسانی در روز سه شنبه به تاریخ 25/04/1387 در تهران نشست اعضای بنیاد شمس تبریزی به همراه کارشناسان شهر خوی برای طرح آزاد سازی اطراف مقبره شمس تبریزی نشستی برگزار خواهند کرد.

در این نشست تدابیر لازم برای ساخت آرامگاه حضرت شمس تبریزی در خوی ونحوه آزاد سازی اطراف مزار شمس تبریزی را مطرح خواهند کرد.

علي نقي لو ـ كارشناس معماري

شمس تبريز كه مشهورتر از خورشيد است / من كه همسايه شمسم چو قمر مشهورم

(مولانا)

آن هنگام كه بزرگان ده بدون بزرگ‌بيني، داري برگزينند، شهر به دار آويخته خواهد شد و آن هنگام كه تك تك شكوفه هاي نشكفته قانلي باغ خود را بي سايه درختان آن يابند تازه چله نشيني پرندگان بي خانمان باغ شروع مي شود و آن هنگام من و تو در همسايگي باغ در خون در باغچه اي بدقواره صد سال در انتظار، به اميد بزرگ شدن درختان و ديدن يار از دست رفته قدم خواهيم زد